Stel je voor dat de geschiedenisboeken die je op school las en de journaals die je elke avond ziet, maar de helft van het verhaal vertellen. Precies dat probeert historicus Diedert de Wagt te laten zien in zijn boek Bij gebrek aan beter. De Wagt behaalde in 2012 zijn master Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en merkte dat er iets fundamenteel niet klopt aan de officiële geschiedenis zoals scholen, universiteiten en mainstream media (MSM) die presenteren.
Bijna tien jaar intensief onderzoek naar de geopolitieke krachten achter de schermen resulteerde in een indrukwekkende bestseller van ruim 750 pagina’s, waarvan inmiddels meer dan vijftienduizend exemplaren zijn verkocht. Bij gebrek aan beter is dan ook geen droog academisch werk, maar een vlot en scherp geschreven en soms cynische reis door de ‘andere kant’ van de 21ste eeuw.
Het boek begint bij de nasleep van de Tweede Wereldoorlog en neemt je mee langs de grote gebeurtenissen van de afgelopen decennia: de financiële crisis van 2008, de oorlogen in Afghanistan, Irak, Libië, Syrië, Joegoslavië, Oekraïne en Iran, de vluchtelingencrisis, de rol van de media en de wijze waarop we werkelijk worden geregeerd. Achter de schermen blijken al decennialang denktanks, lobby’s, het militair-industrieel complex en invloedrijke bankiers een bepalende rol te spelen.
De Wagt toont overtuigend aan hoe achter de officiële narratieven – de ‘preferente werkelijkheden’ uit de MSM – vaak een parallel en meedogenloos machtsspel wordt gespeeld. Oorlogen worden niet zomaar gevoerd onder het mom van het brengen van democratie, maar zijn zorgvuldig voorbereid door partijen met concrete geopolitieke en economische belangen. Een rode draad die door het boek loopt is dat crises bewust worden gecreëerd of aangewakkerd, waarna de ‘oplossingen’ telkens leiden tot meer machtsoverdracht, afname van nationale soevereiniteit en uitholling van ons geldsysteem.
Voor mij was Bij gebrek aan beter een echte eye-opener. Het viel me tijdens de coronaperiode op hoe gepolariseerd en eenzijdig het publieke debat was geworden, maar dit boek laat zien dat dit patroon al veel langer bestaat. De media berichten al decennia selectief en gekleurd.
Het boek heeft een logische opbouw. Het is het beste om het chronologisch te lezen, zodat je de latere hoofdstukken beter begrijpt en de rode draad in de misleidingen herkent. De Wagt baseert zich op ruim 2.800 bronnen – documentaires, e-mails, posts op sociale media en gelekte documenten – die je via de website bgab.eu of je smartphone gemakkelijk kunt nakijken.
Ik heb er maanden over gedaan om Bij gebrek aan beter uit te lezen. De inhoud is vaak verbijsterend en vraagt tijd om te laten bezinken. Het dwong me om de officiële geschiedenis die mij was voorgeschoteld opnieuw tegen het licht te houden, facet voor facet. Vooral de beschrijving van de oorlogen in Libië en Joegoslavië raakte me diep. Beide landen werden gebombardeerd puur om strategische belangen van machtige partijen.
Door het boek besef je dat wij in het Westen al lang niet meer zo vrij zijn als we denken, en dat democratie en rechtsstaat in belangrijke mate zijn uitgehold. Een thema dat steeds terugkeert is dat de onzichtbare machten achter de zichtbare politici weinig geven om het welzijn van gewone mensen. Ze worden vooral gedreven door eigenbelang en streven naar macht en verdere centralisatie van controle.
In het laatste hoofdstuk wordt duidelijk waarom het boek de titel Bij gebrek aan beter draagt. Ondanks alle deprimerende feiten maakte het boek me niet moedeloos, maar juist hoopvol. Hoe meer mensen zich bewust worden van de mechanismen achter de schermen en van het onrecht dat jarenlang onbestraft blijft, hoe groter de kans dat het tij keert naar een meer rechtvaardige wereld waarin het recht voor iedereen geldt.
Aan het slot legt De Wagt zijn schild van cynisme af en klinkt een oprecht, ontroerend pleidooi voor een betere omgang met elkaar en met de planeet, voor onze kinderen en voor een menselijker toekomst. Bij gebrek aan beter is tegelijkertijd een aanklacht tegen de wreedheid, oppervlakkigheid en onmenselijkheid van onze tijd en een oproep om ons te verdiepen en met meer aandacht te leven. In een tijd waarin we worden overspoeld door informatie, nepnieuws en dubbele agenda’s, helpt dit boek orde te scheppen.
De Wagt trekt een treffende parallel met Maarten Luther en de boekdrukkunst. Net zoals toen de Reformatie mogelijk werd doordat mensen zelf konden lezen, biedt het internet nu iedereen toegang tot informatie. Dit boek is een hybride van boek en internet – een grondige reconstructie van hoe de macht achter de schermen steeds meer naar zich toe trekt en democratieën daardoor steeds meer tot inhoudsloze façades worden.
Kritiekpunten zijn er ook. De stijl is soms wat populair en cynisch, en een register met sleutelbegrippen en namen had het boek nog completer gemaakt. Desondanks is Bij gebrek aan beter een meesterwerk. Ik hoop van harte dat heel veel mensen het lezen. Want alleen door bewustwording kunnen we het debat over de grote vragen van onze tijd weer inhoudelijk en normaal voeren.
