Is jouw werk de afgelopen tijd naarder en zwaarder geworden? Ja? Wie weet kom jij dan ook wel in aanmerking voor een loonsverhoging van 12-18%, uitgesmeerd over drie jaar. Geen lukraak bedacht percentage. Het komt uit de koker van het ‘adviescollege rechtspositie politieke ambtsdragers’, dat onder leiding van D66-er Alexander Rinnooy Kan staat en ook oud-politici Marco Pastors en CDA-er Ank Bijleveld-Schouten aan boord heeft.
Dit college vindt dat politici op landelijk, provinciaal en lokaal niveau het verdienen om er flink op vooruit te gaan. Waarom? Omdat hun werk volgens het college naarder en zwaarder is geworden. Er moet dus het nodige bij, om precies te zijn 12% voor Kamerleden, 15% voor ministers, staatssecretarissen en gedeputeerden, 18% voor burgemeesters, wethouders en raadsleden van grote en middelgrote gemeenten en 9,9% voor burgemeesters, wethouders en raadsleden van kleinere gemeenten. Voorkomen moet namelijk worden – in de woorden van voorman Rinnooy Kan – dat politiek een erebaantje wordt voor mensen met geld.
Dat zal overigens wel loslopen. De meeste mensen beschouwen baantjes met (basis)salarissen ter hoogte van € 141.000 per jaar voor kamerleden, € 156.000 voor burgemeesters en € 132.000 voor wethouders (afhankelijk van grootte gemeente), € 192.000 voor staatssecretarissen en € 205.000- voor ministers (met of zonder opgepoetst cv) niet als erebaantjes waar eigen geld bij moet om rond te kunnen komen.
Complexe vraagstukken en intimidatie
Het werk is naarder en zwaarder geworden, zegt het college, omdat politici die in de weer zijn met complexe vraagstukken geconfronteerd worden met intimidatie. Hoe op te lossen? Met een zak gemeenschapsgeld, meent het college. Alsof vergroting van de loonkloof tussen politici en burgerij de kloof zal dichten die tussen hen gesignaleerd wordt. Dat gaat uiteraard niet werken.
Wat wel werkt, is nader onderzoek verrichten aan de hand van de onderzoekskaart (hier gratis te downloaden). Daarbij komt eerst aan de orde (= vooronderzoek) of aangenomen kan worden dat er sprake is van complexe vraagstukken en intimidatie. Daarvan uitgaande leent de zaak zich voor nadere verdieping (= bodemonderzoek) om tot de kern door te dringen, waarbij afgetrapt wordt met de nodige onderzoeksvragen waarna verdere uitwerking volgt.
Afgevraagd kan worden of alleen politici worstelen met complexe vraagstukken en intimidatie. Betreft dit niet eerder een maatschappijbrede tendens? Het antwoord op die vraag is dat, als we de krantenkoppen mogen geloven, de hele samenleving zich kenmerkt door een groeiende complexiteit die in het algemeen tot toename van intimidatie leidt.
Dat betekent tevens dat er voor ons allen een stevige loonsverhoging in het vat zit, eentje die minstens gelijke tred houdt met de inflatiecorrectie. Een voor de hand liggende vervolgvraag is waar de complexe vraagstukken over gaan en wat aan intimidatie ten grondslag ligt. Het antwoord daarop is dat een en ander blijkens de protestgeluiden in de samenleving verband houdt met de weerstand die transities oproepen.
We doen het samen met elkaar
Waaraan gedacht moet worden bij transities is uitgewerkt op de site van internationaal advies- en ingenieursbureau Haskoning. Daarop staat te lezen dat het daarbij gaat om ’immense transities op het gebied van klimaat, wonen, energie, landbouw en mobiliteit’, een ‘transformatie met een ongekende impact’ en ‘samen bouwen aan een duurzame toekomst’, waarbij ‘we nu moeten bedenken welke transitie we gaan maken’.
Woorden die doen denken aan de volgende schijnbaar terloopse uitlating van Mark Rutte in een Kamerdebat op 1 april 2020: “Diegenen die denken dat de wereld van voor corona terugkeert precies zoals die toen was, die zijn ehhh. die leven in een illusie. En dat biedt dus ook met elkaar kansen om opnieuw na te gaan denken hoe de wereld er na deze crisis uitziet.”
‘Samen bouwen’ en ‘met elkaar’ veronderstellen een breed maatschappelijk debat over nut en noodzaak, wensen en behoeften. Een dergelijk debat is echter niet gevoerd. Wel is er sprake van een intensieve samenwerking tussen overheid en marktpartijen, die de handen ineen hebben geslagen om samen en met elkaar een nieuwe wereld vorm te geven. Publiek-private onderonsjes, waarbij de overheid aan tafel zit met het (groot)kapitaal. En de burgers niet betrokken zijn. Dat wringt.
Samen?
Want ondertussen worden nietsvermoedende burgers geconfronteerd met – windmolens, zonneparken, azc’s, gasvrije wijken, onteigening, zero-emissiezones, de afsluiting wandelgebieden, stookverboden, smart cities en ga zo maar door. EDen indrukwekkende lijst van ingrijpende maatregelen met, zoals Haskoning terecht opmerkt, een ongekende impact.
Terwijl van een en ander alleen nog maar de eerste contouren zichtbaar zijn, dringt de gedachte zich onwillekeurig op dat de kwalificatie ‘naarder en zwaarder’ wel eens betrekking zou kunnen hebben op de impopulaire maatregelen zelf die burgers te verduren gaan krijgen – en dat het adviescollege het doordrukken daarvan bonuswaardig zou achten.
Nederland in transitie
Het betreffen onderwerpen die niet los van elkaar staan. Ze maken stuk voor stuk deel uit van een integrale aanpak, ‘de grote verbouwing van Nederland’. Is dat niet ook de titel van een boekje van onderzoeksjournalist Elze van Hamelen? Zekers.
“In het landelijk gebied verrijzen overal zonneweiden en megawindturbines, bijna zo hoog als de Eiffeltoren, die landbouwgrond verdringen, het landschap verwoesten en de gezondheid en het woonplezier van mensen ondermijnen. In natuurgebieden verschijnen steeds meer wolven die recreatie onmogelijk maken en vee en andere wilde dieren aanvallen. Voor de bevolkingsaanwas vanwege migratie moet een miljoen huizen bij worden gebouwd. Steden worden veranderd in ‘nul-emissiezones’, die het voor veel mkb-ondernemers onmogelijk gaan maken straks nog de stad in te komen. Camera’s observeren verkeerspatronen en het gedrag van burgers. Lantaarnpalen worden uitgerust met wifi-tracking, gezichts- en spraakherkenning en lucht- en andere sensoren die steeds meer controle mogelijk maken. Boeren worden uitgekocht of weggejaagd, voor vissers is op de Noordzee straks geen plaats meer: daar komen tienduizenden windturbines te staan. Tegelijkertijd claimt Defensie ruimte voor nieuwe munitieopslagplaatsen en springterreinen, waar met explosieven, zware wapens en gevechtsvliegtuigen zal worden geoefend. Het lijken allemaal op zichzelf staande ontwikkelingen. Wat weinig mensen beseffen, is dat ze allemaal deel uitmaken van een groter plan: de grote verbouwing van Nederland.”
(Voor wie die de ontwikkelingen van ‘de grote verbouwing van Nederland’ op de voet wil volgen zijn koers2030.substack.com en ezaz.nl absolute aanraders.)
Waar het dus in de kern om gaat, is dat complexe vraagstukken die burgers aangaan -omdat het over zaken gaat die betrekking hebben op hun leefomgeving, waarbij hun vrijheden in het geding zijn – over hun hoofden heen worden bepaald zonder noemenswaardige voorafgaande inspraak. Dat past niet in een volwassen democratie. Daar hoort geen premie voor uitgereikt te worden.
Burgerkracht
Vaststellende dat de burger buitenspel is gezet, kan het volgende citaat van Abraham Kuyper waar Mark Rutte in het Kamerdebat op 24 februari 2021 mee op de proppen kwam misschien wel dienen als aanmoediging om alsnog een geëigende plek op te eisen: “Bij elke welgelukte aanslag op de vrijheid kan dus de staat nooit dan medeplichtige zijn, hoofdschuldige blijft de plichtvergeten burger zelf, die, in zonde en zingenot zijn zedelijke spierkracht verslappend, de kracht tot eigen initiatief verloor.”
Initiatieven om te bewerkstelligen dat we samen een open, publiek debat met elkaar voeren, hoeven niet groots en meeslepend te zijn. Ze kunnen ook klein maar fijn zijn, waaronder het strooien van deze visuals op de socials. Je kunt ze hier, hier en hier downloaden.
Op een ludiek, initiatiefrijk 2026!
Vind je het interessant wat ik schrijf? Smaakt het naar meer? Bezoek dan eens mijn siteraadvandekoning.nlvoor mijn boekDe koninklijke weg uit conflicten of mijn werkschrift Cupido schiet raak! Of haak aan bij een van mijn lezingen.
