Column

De ontzorgingsstaat 

Geschreven door Leonieke van Lindert

Wat mij betreft is er geen twijfel over mogelijk. ‘Ontzorgen’ is hét jeukwoord van 2020, 2021 en 2022. En het zou zomaar kunnen dat ‘ontzorgen’ mijn persoonlijke jeukwoord van 2023 wordt. Ik weet dat natuurlijk nog niet helemaal zeker, maar als het zover is, dan zal ik het u laten weten. 

 

Volgens woordenboeken betekent ‘ontzorgen’ ‘zorgen uit handen nemen’ of ‘het wegnemen van iemands zorgen’. Dat klinkt reuze mooi. Het is precies wat we tijdens de coronapandemie nodig hebben. Geen wonder dat managers, ambtenaren en bestuurders van de verzorgingsstaat smijten met de term zoals regenboogpiet met klimaatneutrale pepernoten.

Toen corona nog stevig huishield in ons land en de doodgeknuffelde zorgverleners op de IC-afdelingen bij bosjes bezweken onder de werkdruk, verwachtten managers dat de overheid nu eindelijk de IC’s zouden gaan ontzorgen. In diezelfde periode experimenteerden sommige zorginstellingen met ‘spoedpoli’s’ om de ziekenhuizen te ontzorgen. En recentelijk stelde onze nieuwe gezondheidsminister (die zonder gebloemde schoenen) voor om huisartsen te ontzorgen door ze minder formulieren te laten invullen, zodat ze meer aandacht zouden kunnen besteden aan hun patiënten.

Met zoveel ontzorging zou je toch verwachten dat onze zorg in topconditie verkeert. En dat dit land goed voor zijn inwoners zorgt, pandemie of niet. De werkelijkheid zit anders in elkaar. Iedereen die enig zicht heeft op wat er in de zorg gebeurt, weet dat. En iedereen die een beroep moet doen op de zorg weet het ook.

Ontzorgen lijkt mooi, maar waar de term valt gebeurt in het beste geval helemaal niets. Wie het woord bezigt, heeft vaker wel dan niet een dubbele agenda en gebruikt het om een grimmige realiteit te verbloemen. In de praktijk staat de werkelijke betekenis van ontzorgen haaks op de betekenis die je vindt in de woordenboeken.

 

“De beste manier om patiënten te beschermen tegen infecties is een wijze en humane behandeling.”

Florence Nightingale (1820-1910)

 

Ik heb zelf mogen ondervinden wat ontzorgen inhoudt toen mijn moeder een plaats nodig had in een verpleeghuis in mijn directe omgeving, zodat ik kon helpen haar te verzorgen. Om in aanmerking te komen was ze verplicht een coronavaccin te nemen. Die injectie bleek een genadespuit en ontnam me zowel mijn moeder, als de noodzaak en de mogelijkheid om voor haar te zorgen. Ik was door het samenspel van onze overheid, de farmaceutische industrie en natuurlijk het zogenaamde vaccin zelf, ontzorgd.

Natuurlijk namen mijn zorgen daarmee niet af. Integendeel. Nu ik had ervaren wat de prik had gedaan met mijn moeder, vreesde ik het effect op de gezondheid van mijn kinderen. Ik had geen andere keuze dan ze te beschermen tegen dit experimentele medicijn, en de sociale druk op kinderen om ze het te laten nemen. Het geeft me tot op de dag van vandaag kopzorgen.

Een ander voorbeeld. In 2020 vielen de bewoners van verpleeghuizen bij bosjes om door corona doordat de ventilatiesystemen virusdeeltjes verspreidden. Uit WOB-documenten en uitgelekte rapporten is gebleken dat de overheid was gewaarschuwd, maar niets deed. Een fraai staaltje van ontzorgen. Door het wegvallen van mensen om voor te zorgen nam de zorgvraag immers af.

Ik stipte hierboven al een ander fraai voorbeeld van ontzorgen aan. Al voor 2020 luidden zorgverleners meerdere keren de alarmklok over de IC-capaciteit. De hoge ambtenaren van het ministerie van VWS wisten van de hoed en de rand, maar vertikten het om op te schalen. Alternatieve nieuwsnieuwskanalen hebben er al uitentreuren over bericht en in mei van dit jaar schreven zelfs journalisten van het NRC er een artikel over. Als zelfs journalisten van het NRC het zeggen, zal er wel een kern van waarheid in zitten. Toch?

 

De wreedste beslissingen worden soms genomen door welwillende mannen en vrouwen in aangelegenheden waarover ze niets kunnen weten, maar waarin ze zichzelf wel deskundig achten.”  

Florence Nightingale (1820-1910) 

 

Ontzorgen is geen specifiek Nederlands fenomeen. Ook in landen om ons heen, zoals Duitsland, België, Frankrijk en Italië, ontzorgt de overheid de zorg door de vaccinatieplicht voor het zorgpersoneel. Zorgmedewerkers die zich niet willen blootstellen aan de nog onduidelijke gezondheidsrisico’s van de coronovaccins kunnen hun biezen pakken.

Het is wrang. Uitgerekend deze mensen, waarvoor we letterlijk collectief hebben geapplaudisseerd omdat ze levens redden in een zware tijd en daarbij zelf grote risico’s liepen omdat ze dagelijks in contact kwamen met het virus, worden nu door hun eigen overheid als asociaal bestempeld – en zonder salaris op straat geschopt. Een onbedoeld gevolg van deze gang van zaken is trouwens wel dat er hierdoor nog minder mensen werkzaam zijn in de zorg en straks misschien patiënten zullen overlijden door een gebrek aan capaciteit. Het zal de overheden kennelijk een zorg zijn.

We hebben ons met al ons ontzorgen mijlenver verwijderd met wat Florence Nightingale, de grondlegger van de moderne verpleegkunde, voor ogen stond. Toen Nightingale als vrijwilliger ging werken in een oorlogshospitaal op de Krim, waren ziekenhuizen vaak weinig meer dan een voorportaal van de dood. Aan het einde van haar leven was dat anders.

Nightingale maakte voor eens en altijd duidelijk hoe belangrijk hygiëne en goede voeding voor patiënten was, introduceerde het gebruik van statistiek in de gezondheidszorg en opende één van de eerste opleidingen voor verpleegkundigen. Tegelijkertijd verloor ze nooit uit het oog waar het in de zorg werkelijk om gaat.  Het wordt tijd dat we naar die basis terugkeren, en we stoppen met dat modieuze en cynische ontzorgen. Het is tijd om weer te gaan zorgen.

 

Over de auteur

Leonieke van Lindert

Leonieke van Lindert heeft een (notarieel-)juridische achtergrond, en bekleedt een juridische functie. Ze was geruime tijd actief binnen de farmaceutische industrie, en werkte als docent Nederlands. Sinds het uitbreken van de coronapandemie schrijft ze columns.