Wetenschap

De controverse over het HPV-vaccin sleept voort

Geschreven door Dick Bijl

Het HPV-virus kan onder meer baarmoederhalskanker veroorzaken, een relatief weinig voorkomende aandoening die in een beperkt aantal gevallen dodelijk verloopt. Het is geen groot volksgezondheidsprobleem, maar is voor getroffen vrouwen buitengewoon tragisch en ingrijpend. Eerder schreven wij dat er geen hard wetenschappelijk bewijs is dat het HPV-vaccin de kanker voorkomt. Op LinkedIn schrijven sommige mensen dat, omdat Eva J het vaccin ook heeft genomen, het wel moet werken. Zij is immers steeds zo goed op de hoogte.

 

De farmaceutische industrie ligt al geruime tijd hevig onder vuur. Ze is haar geloofwaardigheid vrijwel volledig kwijt vanwege haar volksonvriendelijke gedrag tijdens de recente pandemie. De industrie probeert dan ook koste wat het kost haar gezicht te redden en op zoveel mogelijk terreinen nog winst te boeken.

In Nederland is dat niet moeilijk. Er zijn genoeg niet-kritische en onwetenschappelijke journalisten, hoofdredacteuren en TV-presentatoren die zich graag voor het karretje van die industrie laten spannen. Daar worden mensen die zich willen laten informeren dus ook niet wijzer van. Die industrie wil ook een van haar grootste vijanden, de evidence-based medicine (EBM), de op wetenschappelijk bewijs gebaseerde geneeskunde, zoveel mogelijk in een kwaad daglicht stellen.

Recent was er ophef over een onderzoek dat in Schotland was uitgevoerd waarover de media in extase raakten omdat het bewijs dat het HPV-vaccin kanker voorkomt nu was geleverd. De voortreffelijke Australische onderzoeksjournaliste Maryanne Demasi schreef hierover een aantal artikelen, onder meer op haar substack. Op die artikelen zijn de onderstaande passages gebaseerd.

In januari 2024 verschenen wereldwijd krantenkoppen. ‘Geen gevallen van baarmoederhalskanker bij HPV-gevaccineerde vrouwen’, verklaarde de BBC, die een baanbrekende doorbraak uit Schotland toejuichte. Een studie in het Journal of the National Cancer Institute beweerde dat meisjes die het HPV-vaccin kregen op 12- of 13-jarige leeftijd geen enkel geval van baarmoederhalskanker hadden ontwikkeld.

Artsen noemden het een triomf op het gebied van de volksgezondheid. De media noemden de studie ‘het bewijs dat het HPV-vaccin levens redt’. En het verhaal ging viraal. Maar wat als die buitengewone bewering niet klopte?

Meer dan 18 maanden later gingen twee Australische onderzoekers terug naar de ruwe data. Wat ze vonden zet het verhaal volledig op zijn kop. De belofte van ‘nul kankers’ in Schotland bleek een statistische illusie.

Onder leiding van dr. Tim Palmer volgde de Schotse observationele studie honderdduizenden vrouwen via nationale gezondheidsdossiers, waarbij de HPV-vaccinatiegeschiedenis werd gekoppeld aan diagnoses van baarmoederhalskanker. Het opvallende resultaat was dat bij meisjes die op 12- of 13-jarige leeftijd gevaccineerd waren, er geen enkel geval van invasieve baarmoederhalskanker was vastgesteld.

Gezondheidsfunctionarissen grepen deze bevinding aan. Palmers team werd geprezen voor het leveren van wat velen zagen als definitief bewijs dat het HPV-vaccin kanker voorkomt. Maar het feest was voorbarig.

Peter Gøtzsche noemde enkele methodologische problemen met het onderzoek en de interpretatie van de bevindingen. De eerste belangrijke fout was dat de studie eindigde voordat de deelnemers oud genoeg waren om baarmoederhalskanker te ontwikkelen. Het is alsof je zonnebrandcrème test bij baby’s en verklaart dat het rimpels voorkomt.

De tweede belangrijke fout was dat gevaccineerde vrouwen veel vaker hadden deelgenomen aan baarmoederhalsscreening dan niet-gevaccineerde vrouwen.

Gøtzsche vraagt zich af welke versie van het gebrekkige Schotse HVP-vaccinonderzoek het publiek zich zal herinneren. De gedurfde, wereldwijde koppen die de uitroeiing van baarmoederhalskanker aankondigen? Of het stille academische weerwoord dat de media hebben genegeerd?

Vals vertrouwen in het HPV-vaccin kan jonge vrouwen ontmoedigen om deel te nemen aan een baarmoederhalsscreening – de enige interventie die bewezen is om sterfgevallen door baarmoederhalskanker te verminderen. Dit kan het aantal sterfgevallen door baarmoederhalskanker verhogen.

 

Beschouwing

Bijna 20 jaar na de marktintroductie van de HPV-vaccins is er nog steeds geen hard wetenschappelijk bewijs dat deze vaccins baarmoederhalskanker voorkomen. Dat geeft weinig vertrouwen. Want hoe moeilijk is het om dit aan te tonen? Te moeilijk kennelijk. Daarom moeten andere middelen worden ingezet om de schijn van werkzaamheid op te houden.

Natuurlijk zet de vaccinindustrie overal haar zetbazen en buikspreekpoppen in om het tegendeel te communiceren. Zij meent dat te kunnen doen door tevens de EBM te devalueren. Dat dit kan is in Nederland heel gewoon. Ik verwacht dat Teddy van E en het ministerie van VWS er ook wel munt uit proberen te slaan. Maar internationaal lukt gaat dit niet lukken.

De farmaceutische industrie heeft een hekel aan EBM omdat de onderzoeken die EBM adviseert, gerandomiseerde onderzoeken, vaak het gebrek aan werkzaamheid van medicijnen of vaccins laten zien. En dat vinden de aandeelhouders niet leuk.

Het lukt de farmaceutische industrie maar niet om goed onderzoek te doen naar de effecten van vaccinaties. Daardoor neemt het geloof in de werkzaamheid van vaccins af. Daarbij vervult het ministerie van VWS een uiterst kwalijke rol. Lobbywerk door de industrie bij deze ambtenaren loont financieel, maar vanuit het belang van de volksgezondheid bezien zijn deze ambtenaren een absoluut gevaar voor de volksgezondheid.

Ik verwacht dat de Rotterdamse dierenartsen zich weer zullen laten horen. Zij zullen wel weer gaan roeptoeteren dat vaccinaties verplicht moeten worden. Akkoord, maar dan gaan we eerst de gehele ambtelijke top, hun families en de leden van de Eerste en Tweede Kamer boosteren.

 

Over de auteur

Dick Bijl

Dick Bijl is oud-huisarts en epidemioloog. Hij is president van de International Society of Drug Bulletins en was jarenlang hoofdredacteur van het Geneesmiddelenbulletin, een tijdschrift dat onafhankelijk nieuwe farmaceutische producten evalueert voor artsen en apothekers. Bijl schreef meerdere boeken, zoals Het Pillenprobleem en Griep – prikken, slikken of heel voorzichtig niets doen?. Hij promoveerde in 2006 aan de Vrije Universiteit.