In de inleiding van het zeer interessante boek How fascism works schrijft Jason Stanley dat de pandemie, die begin 2020 door de WHO werd uitgeroepen, fundamentele aspecten van het sociale en politieke leven ging bedreigen en leidde tot een wereldwijde economische crisis. Stanley voegt eraan toe dat het begrijpen van de lessen van dit boek een bijzondere urgentie heeft gekregen die ook hij niet had voorspeld.
“De verkiezingsnederlaag van de Democratische Partij in de VS tijdens de presidentsverkiezingen van 2024 vond ik verbazingwekkend. Ik had steeds gedacht dat de democraten in de VS de drijvende kracht waren achter maatschappelijke en gezondheidszorg-betreffende kwesties. Bovendien is Trump een omstreden man. Dat blijkt onder meer uit het boek How fascism works van Jason Stanley, dat ik tijdens mijn vakantie in de Verenigde Staten heb gekocht. De auteur is hoogleraar filosofie aan de Yale University. In alle hoofdstukken die gaan over de kenmerken van fascisme komt de huidige president van de VS ter sprake.”
Deze woorden schreef ik nadat ik How fascism works had gekocht en ik het pandemiesymposium op Stanford in oktober 2023 had bezocht. Er zouden nog veel bijzondere zaken plaatsvinden.
Jason Stanley’s ouders groeiden op in Polen voor de Tweede Wereldoorlog. Hun Joodse achtergrond maakte hen verdacht en het lukte hen om op tijd te vluchten uit het Europa waarin het fascisme al aan het oprukken was. In zijn boek beschrijft Stanley de belangrijkste kenmerken van het fascisme in tien hoofdstukken. Het boek gaat natuurlijk over Duitsland, maar ook naar andere periodes en landen, zowel vóór als na de oorlog.
Fascisme kenmerkt zich door anti-intellectualisme door onderwijs, deskundigheid en taal aan te vallen. Het verleden wordt geïdealiseerd en in een mythische context geplaatst
De waarde van ervaring wordt verworpen waarmee de voorwaarden voor een verstandig debat geëlimineerd worden. In een gezonde en vitale democratie daarentegen wordt waarde gehecht aan een rijkdom aan gevarieerde standpunten.
Het tekort aan realiteitszin uit zich onder meer in het regelmatige en aanhoudende liegen en bedriegen. Complottheorieën dienen er vooral toe tegenstanders in een kwaad daglicht te zetten en te bestrijden. Om kennis te verwerven moeten alle stemmen gehoord worden. Als complottheorieën de kern van beleid vormen, verdwijnt de basis van het vertrouwen van de burgers in hun overheid.
Die aanval betreft ook extreme propaganda, gebrek aan realiteitszin, slachtofferschap en het ontmantelen van het welzijn en de eenheid van de bevolking. Crises, zoals de coronapandemie, worden aangegrepen om antidemocratische maatregelen door te drukken. Er is een sterke hiërarchie. Men beschouwt zich als slachtoffers en dat rechtvaardigt wreed gedrag. Ook is men tegen vrouwen en seksualiteit. Corruptie wordt gelegitimeerd onder het mom van anticorruptiebeleid.
De pandemie zette een aanval in gang op deskundigheid, wetenschap en waarheid. Daarover hebben we op overnu.nl uitgebreid geschreven.
Dit interessante boek geeft een uitstekende reflectie op de coronatijd. Parallellen met die periode zijn niet zo moeilijk te trekken.
