Jason Stanley schreef Erasing history (2024) als vervolg op How fascism works (2018). Na lezing van beide boeken begrijp je waarom hij in een recent interview met CNN zei dat hij de VS zal verlaten en naar Canada wil verhuizen.
Stanley is hoogleraar filosofie aan Yale University in New Haven. Zijn ouders groeiden op in Polen en konden ternauwernood aan de Nazi’s ontsnappen en naar de VS vertrekken.
Een kenmerk van fascisme is het verdelen van bevolkingen in ‘wij’ en ‘zij’ op basis van etnische, raciale en religieuze verschillen. Een belangrijk figuur in de VS in dit verband was senator Joseph McCarthy, die een heksenjacht ontketende op iedereen die maar enigszins links georiënteerd was. Een verwijzing naar de Duitse Nazipraktijk van Gleichschaltung is daarbij op zijn plaats.
Erasing history
In How fascism works beschreef Stanley al een aantal mechanismen die fascisten hanteren om de macht over te nemen. Eén daarvan is het herschrijven van de geschiedenis. Bepaalde facetten uit de geschiedenis worden doelbewust niet beschreven, zodat het lijkt alsof het verleden puur was en de geschiedschrijving een schitterend en verheven volk laat zien.
Hetzelfde geldt voor de aanvallen op het hoger onderwijs, waardoor Amerikanen het vertrouwen daarin zijn verloren. Onderwijs beoogt onder meer kinderen op te leiden tot kritische, bedachtzame, genereuze en empatische burgers. Onderwijs op basis van nationale, etnische of religieuze basis is daarin volgens Stanley niet in staat. Hoogleraren worden gezien als ‘de vijanden’, volgens Stanley met name in Florida.
Het uitbannen van staatselementen die voor veiligheid en structuur zorgen, drijft burgers terug naar hun families en gezinnen en religieuze gemeenschappen. Omdat ze van de overheid niets meer hoeven te verwachten. Dit gaat op voor de VS, veel Europese landen als Groot-Brittannië, Duitsland, Hongarije, Spanje, en Turkije, alsmede Rusland en India. Opmerkelijk noemt Erasing history niet Nederland, dat in bruutheid en gewelddadigheid niet onderdoet voor veel van de dze landen.
Stanley constateert dat kolonialisme gebruik heeft gemaakt van dezelfde mechanismen. Fascisme is een ideologie die ingezet wordt om staatsgeweld tegen politieke tegenstanders in te zetten. Het wordt ook gebruikt om historische gebeurtenissen te verwijderen of uit te bannen.
Centraal in Erasing history staat de huidige president van de VS. Stanley ziet parallellen van de huidige situatie in de VS met de genoemde fascistische landen. Het opheffen van het hoger onderwijs staat centraal, omdat daarmee subversieve elementen uit de weg kunnen worden geruimd en niet gehoord zullen worden. Daarnaast is er nog een beweging in de richting van ‘anti-vrouw’ en ‘anti-LHBTQ’. Stanley ziet die beweging in het beleid van de huidige president van de VS, die de VS wil hervormen door onderwijs af te schaffen en bewegingen als Black Lives Matter en de LHBTQ-beweging wil neutraliseren.
De omslag van Erasing history doet verdacht veel denken aan hoe burgers bepaalde verzoeken aan de Nederlandse overheid, WOO-verzoeken, terugkregen met weggelakte passages. De acties van de ambtenaren hebben uiteraard hetzelfde effect als die van de fascisten die Stanley beschrijft. De vraag is alleen of het ook vanuit dezelfde achtergrond is gedaan. Het zou mij niet verbazen, gezien de weergaloze en hemeltergende acties die ambtenaren in Den Haag hebben ondernomen tijdens de pandemie.
Politici keken ernaar, maar handelden niet.
Erasing history kreeg goede kritieken in de VS. Het is verschenen bij Simon & Schuster en kost circa 30 euro.
